Nalaten aan een goed doel: legaat en duolegaat uitgelegd

Meer Vlamingen dan ooit nemen een goed doel op in hun testament, maar de fiscale spelregels rond het duolegaat zijn de voorbije jaren stevig door elkaar geschud. Wie vandaag iets wil nalaten aan een vzw of goed doel, denkt best twee keer na voor die één-op-één een oude modeltekst uit een folder overneemt. Dit artikel legt in gewone taal uit wat een legaat is, wat een duolegaat was en nog kan zijn, en hoe je vandaag correct nalaat aan een goed doel in België.

Snel antwoord: Een duolegaat is een testamentaire techniek waarbij je een goed doel iets nalaat op voorwaarde dat dat goede doel de erfbelasting van je andere erfgenamen (bijvoorbeeld vrienden of verre familie) betaalt. In Vlaanderen levert dit sinds 1 juli 2021 geen fiscaal voordeel meer op, en erven goede doelen er aan 0% erfbelasting. In Brussel en Wallonië kan het nog interessant zijn, maar de regels verschillen per gewest. Laat je altijd bijstaan door een notaris.

Samenvatting in het kort

• Een legaat is een gift die pas ingaat na je overlijden, vastgelegd in een testament.
• Er zijn drie hoofdvormen: algemeen legaat, algemeen legaat onder algemene titel en bijzonder legaat (waaronder het restlegaat).
• Het klassieke duolegaat was een fiscale techniek om erfbelasting voor vrienden of verre familie te verlagen via een goed doel.
• In Vlaanderen is dat fiscale voordeel afgeschaft sinds 1 juli 2021; legaten aan goede doelen zijn er belast aan 0% erfbelasting.
• In Brussel en Wallonië kan het duolegaat nog een rol spelen, afhankelijk van de gewestelijke tarieven.
• Een testament maak je bij de notaris, zodat het juridisch sluitend is en jouw wensen respecteert.
• Kies een betrouwbaar goed doel: check statuten, doelstelling, jaarrekening en, indien van toepassing, de fiscale erkenning.
• Dit artikel geeft algemene informatie en geen fiscaal advies. Raadpleeg een notaris voor jouw persoonlijke situatie en gewest.

Wat is een legaat en wat is een duolegaat?

Een legaat is een deel van je nalatenschap dat je via een testament toewijst aan een persoon of organisatie. Een duolegaat is een specifieke constructie waarbij je twee begunstigden aanduidt: een goed doel dat een deel van de erfenis krijgt en tegelijk de erfbelasting van een andere erfgenaam betaalt. Vroeger leverde dit vaak fiscale winst op voor beide partijen.

In gewone taal: je maakt een testament, je zet daarin dat een vzw of stichting bijvoorbeeld 50% van je vermogen erft, en je koppelt daaraan de voorwaarde dat die organisatie de erfbelasting van je nichtje, buur of goede vriend voor haar rekening neemt. Dat mechanisme heette een klassiek duolegaat.

Belangrijk om nu al te onthouden: het duolegaat is niet verdwenen als juridische constructie. Het is de fiscale gunstregeling in Vlaanderen die is weggevallen. Volgens de Vlaamse notarissen levert een duolegaat sinds 1 juli 2021 geen fiscaal voordeel meer op in Vlaanderen.

Duolegaat betekenis in het Nederlands

Het woord “duolegaat” komt van “duo” (twee) en “legaat” (een gift via testament). Het gaat dus om één testament met twee begunstigden waarvan één, meestal een goed doel, de erfbelasting van de andere draagt. In het Frans spreekt men van “legs en duo” of “legs duo”. In Nederland bestaat de term niet in dezelfde fiscale betekenis; het is een typisch Belgisch concept.

De verwarring ontstaat vaak omdat “duolegaat” letterlijk klinkt als “twee legaten”. Juridisch klopt dat ook, maar de kracht zat in de fiscale koppeling: het goede doel betaalt de erfbelasting van de andere erfgenaam, en houdt zelf netto minder over dan het legaat op papier suggereert. Voor de andere erfgenaam bleef er daardoor meer over.

Welke soorten legaten bestaan er?

Een legaat kan drie vormen aannemen: algemeen legaat, algemeen legaat onder algemene titel, en bijzonder legaat. Het verschil zit in wat de begunstigde precies krijgt. Een algemeen legataris erft alles wat overblijft na eventuele andere legaten. Een bijzonder legataris krijgt één specifiek goed of bedrag. Een restlegaat is een bijzonder soort combinatie voor wie na een eerste erfgenaam nog wat wil doorgeven.

Algemeen legaat
De begunstigde krijgt het volledige saldo van je nalatenschap, na aftrek van schulden en eventuele andere legaten. Vaak gebruikt om één hoofdbegunstigde aan te duiden.

Algemeen legaat onder algemene titel
De begunstigde krijgt een breukdeel of percentage, bijvoorbeeld de helft of een derde van je vermogen. Handig als je meerdere personen of organisaties evenredig wil laten delen.

Bijzonder legaat
Je wijst een concreet goed toe: een bepaald bedrag, een schilderij, een woning, een spaarrekening. Dit is de meest gebruikte vorm voor kleinere giften aan goede doelen.

Restlegaat (duolegaat-variant)
Je laat eerst iets na aan een eerste begunstigde (bijvoorbeeld een partner of vriend) en bepaalt dat wat daarvan overblijft na diens overlijden, naar een goed doel gaat. Dit is een andere constructie dan het klassieke duolegaat en verdient specifiek advies van een notaris.

Hoe werkt een duolegaat concreet?

Bij een duolegaat maak je een testament met twee begunstigden: een goed doel (vaak een vzw of stichting) en één of meer natuurlijke personen. In het testament staat dat het goede doel een deel van de erfenis krijgt en, als voorwaarde, alle erfbelasting van de andere erfgenamen betaalt. De notaris berekent daarna wie wat netto ontvangt.

De constructie werkte historisch omdat goede doelen aan een verlaagd tarief erfbelasting betaalden, terwijl vrienden of verre familie aan hoge tarieven werden belast (soms tot 80% in sommige gewesten). Door het goede doel de belasting te laten dragen, hield iedereen samen meer over dan bij een klassieke erfenis. Het duolegaat diende zo drie doelen: filantropie steunen, erfbelasting verlagen voor verre erfgenamen, en een evenwichtiger successieplan opzetten.

Sinds de Vlaamse hervorming in 2021 is de fiscale rekensom veranderd. Het bedrag dat het goede doel gebruikt om erfbelasting van anderen te betalen, wordt in Vlaanderen mee in de belastbare basis geteld van die andere erfgenamen. Daardoor verdwijnt het voordeel, en houdt het goede doel vaak minder over dan het legaat op papier suggereert. Veel Vlaamse goede doelen weigeren om die reden zulke legaten nu zelfs.

Duolegaat versus andere Belgische successietechnieken

Naast het duolegaat bestaan er andere manieren om je nalatenschap fiscaal te organiseren: schenking bij leven, vriendenerfenis, restlegaat, en direct legaat aan een goed doel. Elke techniek heeft eigen regels en fiscale gevolgen. In Vlaanderen zijn directe legaten aan goede doelen sinds 1 juli 2021 belast aan 0%, wat de meest eenvoudige route geworden is voor wie een vzw wil steunen.

Kort overzicht:

De Vlaamse erfbelasting wordt in 2026 opnieuw hervormd, met onder meer een “singlevermindering” voor alleenstaande erflaters. De afschaffing van het fiscale voordeel van het duolegaat blijft echter behouden. Voor de exacte toepassing op jouw situatie is een gesprek bij de notaris essentieel.

Erfrecht en fiscale gevolgen per gewest

De erfbelasting is in België een gewestelijke bevoegdheid. Vlaanderen, Brussel en Wallonië hebben elk eigen tarieven en regels. Voor het duolegaat maakt dat een groot verschil: in Vlaanderen is het fiscale voordeel weg, in Brussel en Wallonië kan het nog interessant zijn omdat verre erfgenamen daar soms tot 80% erfbelasting betalen.

Vlaanderen (sinds 1 juli 2021)

• Legaten aan erkende goede doelen: 0% erfbelasting
• Klassiek duolegaat: geen fiscaal voordeel meer
• Vriendenerfenis: tot 15.000 euro aan 3%, wordt hervormd
• Reden voor hervorming: perceptie van “over-optimalisatie”

Brussel en Wallonië

• Verlaagde tarieven voor goede doelen blijven bestaan
• Duolegaat kan fiscaal nog voordeel opleveren
• Tarieven voor verre erfgenamen kunnen hoog oplopen
• Regels kunnen wijzigen: check bij een notaris of vermogensadviseur

Het Hof van Cassatie oordeelde op 22 mei 2026 dat een correct opgesteld duolegaat niet automatisch als fiscaal misbruik kan worden beschouwd, ook al leidt het tot een lagere belasting. Dat versterkt de rechtszekerheid voor mensen die de techniek nog gebruiken in Brussel of Wallonië.

Wie kan een duolegaat gebruiken en wanneer?

Iedereen die meerderjarig is en handelingsbekwaam kan een testament opstellen, en dus in principe ook een duolegaat opnemen. Het is vooral relevant voor mensen zonder directe erfgenamen (geen kinderen, geen partner) die iets willen nalaten aan verre familie of vrienden, én die tegelijk een goed doel willen steunen. In Vlaanderen levert het fiscaal niets meer op; in Brussel en Wallonië kan het nog zin hebben.

Situaties waarin een duolegaat (of een alternatief) overwogen wordt:

• Je hebt geen kinderen of partner en wil iets nalaten aan een nichtje, petekind of goede vriend.
• Je woont in Brussel of Wallonië, waar verre erfgenamen aan hoge tarieven belast worden.
• Je wil een goed doel steunen dat je nauw aan het hart ligt (bijvoorbeeld een vzw actief in gezondheid en zorg of welzijn en sociaal werk).
• Je hebt een groter vermogen en wil je successie zorgvuldig plannen.

Woon je in Vlaanderen? Dan is een direct legaat aan het goede doel meestal eenvoudiger en fiscaal even gunstig. Voor vrienden of verre familie kan de vriendenerfenis of een schenking bij leven een alternatief zijn. Bespreek dit met een notaris die jouw gewest kent.

Voorwaarden en formele vereisten van een duolegaat

Een duolegaat vereist een geldig testament, opgesteld volgens de Belgische regels. Je hebt twee hoofdopties: een eigenhandig testament (volledig met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend) of een authentiek testament (opgesteld bij een notaris). Voor een duolegaat wordt sterk aangeraden om via een notaris te werken, want de formuleringen zijn technisch en kleine fouten kunnen grote gevolgen hebben.

Wat de notaris nodig heeft of nakijkt:

• Jouw identiteit en handelingsbekwaamheid.
• Een duidelijke omschrijving van je vermogen (roerend en onroerend).
• De exacte begunstigden: naam, adres, ondernemingsnummer van de vzw of stichting.
• Het gekozen deel of bedrag voor elke begunstigde.
• De voorwaarde dat het goede doel de erfbelasting van de andere erfgenaam betaalt.
• De berekening van de netto-effecten (belangrijk om onaangename verrassingen te vermijden).

De Vlaamse Belastingdienst gaf in oktober 2024 (standpunt SP 15093) verduidelijking over hoe duolegaten en “omgekeerde duolegaten” fiscaal worden behandeld. Bij een omgekeerd duolegaat wordt het volledige bedrag aan het goede doel meegerekend in de belastbare basis, op voorwaarde dat de berekeningsmethode duidelijk in de aangifte staat. Ook hier: laat je bijstaan door een notaris.

Veelgemaakte fouten en nadelen van een duolegaat

De grootste fout is een verouderd testament niet herzien na de Vlaamse hervorming van 2021. Testamenten die vóór die datum zijn opgesteld met een klassiek duolegaat, kunnen in Vlaanderen nu ongewenste effecten hebben: het goede doel houdt minder over dan bedoeld, of weigert het legaat helemaal. Andere fouten: onduidelijke formuleringen, verkeerde begunstigden, of geen berekening op voorhand.

Concrete valkuilen:

• Oud testament niet actualiseren: bekijk elk testament dat een duolegaat bevat opnieuw, want de fiscale gevolgen in Vlaanderen kunnen tegenvallen.
• Verkeerd goed doel aanduiden: gebruik de exacte juridische naam en het ondernemingsnummer van de vzw.
• Te complexe voorwaarden: hoe ingewikkelder, hoe meer kans op discussie na je overlijden.
• Geen berekening op voorhand: laat de notaris simuleren wat elke erfgenaam netto ontvangt.
• Vergeten dat een goed doel kan weigeren: sommige vzw’s aanvaarden geen legaten waarbij ze meer belasting moeten betalen dan ze zelf overhouden.

Nadelen van het duolegaat in het algemeen:

• Fiscaal complex, zeker met verschillende gewestelijke regels.
• Vereist bijna altijd een notaris (kosten en tijd).
• In Vlaanderen: geen fiscaal voordeel meer.
• Risico op weigering door het goede doel.
• Regels kunnen wijzigen (zoals in 2021 gebeurde en opnieuw in 2026).

Duolegaat en mede-eigendom of gemeenschappelijk vermogen

Als je getrouwd bent of samenwoont, moet je rekening houden met het huwelijksvermogensstelsel of samenlevingscontract. Je kan alleen nalaten wat effectief tot jouw persoonlijk vermogen behoort. Bij gemeenschappelijk vermogen (bijvoorbeeld een gezinswoning) is een aparte regeling nodig. Ook hier geldt: de notaris helpt om je testament af te stemmen op je persoonlijke situatie.

Punten om te bespreken met je notaris:

• Ben je gehuwd met of zonder huwelijkscontract?
• Is er sprake van een woning in mede-eigendom?
• Heb je kinderen (uit een vorige relatie)? Zij hebben een wettelijk beschermd erfdeel (de “reserve”).
• Woon je feitelijk of wettelijk samen? Dat maakt verschil voor je partner.
• Zijn er buitenlandse elementen (vermogen in het buitenland, dubbele nationaliteit)?

Wanneer kies je voor een duolegaat en wanneer niet?

Kies voor een duolegaat als je in Brussel of Wallonië woont, geen directe erfgenamen hebt, en zowel een vriend of verre familielid als een goed doel wil bevoordelen. Kies er niet voor als je in Vlaanderen woont, want de fiscale winst is weg. Overweeg dan een direct legaat aan het goede doel, gecombineerd met een schenking bij leven of vriendenerfenis voor vrienden en verre familie.

Kies wel voor een duolegaat als:

• Je woont in Brussel of Wallonië.
• Verre familie of vrienden aan hoge tarieven belast zouden worden.
• Je bewust een goed doel wil betrekken bij je nalatenschap.
• Je notaris een gunstige berekening kan voorleggen.

Kies liever een alternatief als:

• Je in Vlaanderen woont.
• Je één hoofdbegunstigde hebt (bijvoorbeeld alleen een goed doel).
• Je situatie eenvoudig is en een direct legaat volstaat.
• Het goede doel aangeeft geen duolegaten meer te aanvaarden.

Hoe kies je een betrouwbaar goed doel of vzw?

Een betrouwbaar goed doel heeft duidelijke statuten, een concrete maatschappelijke missie, transparante jaarrekeningen en, indien fiscaal relevant, een erkenning voor fiscale attesten. In België zijn de meeste goede doelen georganiseerd als vzw (vereniging zonder winstoogmerk) of stichting. Je kan hun officiële gegevens opzoeken via de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) en het Belgisch Staatsblad.

Checklist bij het kiezen van een goed doel:

1. Rechtsvorm en KBO-nummer: is het een vzw, stichting van openbaar nut, of een private stichting? Alleen erkende organisaties komen in aanmerking voor bepaalde fiscale voordelen.
2. Doelstelling: past de missie van de organisatie bij wat jij belangrijk vindt?
3. Transparantie: publiceert de vzw jaarrekeningen en een activiteitenverslag?
4. Reputatie: bestaat de organisatie al langere tijd? Zijn er positieve referenties?
5. Fiscale erkenning: voor giften bij leven is een erkenning voor fiscale attesten belangrijk; voor legaten geldt in Vlaanderen 0% erfbelasting voor erkende goede doelen.
6. Bereikbaarheid: kan je iemand van de vzw spreken over jouw geplande legaat?

Op VZW Gids vind je een neutraal overzicht van vzw’s per rubriek en regio. Denk bijvoorbeeld aan organisaties in natuur, dieren en milieu, in internationale solidariteit, of vzw’s die actief zijn in Antwerpen of Oost-Vlaanderen. Bekende voorbeelden zijn Natuurpunt vzw (Mechelen), Rode Kruis Vlaanderen vzw (Mechelen) of CAW Antwerpen vzw.

Beslishulp: welk type nalatenschap past bij jou?

Veelgestelde vragen over duolegaat en nalaten aan goede doelen

Wat is het verschil tussen een gewoon legaat en een duolegaat?

Een gewoon legaat is een gift via testament aan één begunstigde, zonder verdere voorwaarden. Een duolegaat is een gift aan twee begunstigden, waarbij het goede doel de erfbelasting van de andere erfgenaam betaalt. Het duolegaat was vroeger vooral een fiscale techniek, terwijl een gewoon legaat gewoon je wens weergeeft over wie wat krijgt.

Waarom is het duolegaat in Vlaanderen afgeschaft?

Het fiscale voordeel is sinds 1 juli 2021 afgeschaft omdat de Vlaamse overheid vond dat de techniek te vaak werd gebruikt voor pure belastingoptimalisatie. Ter compensatie worden legaten aan goede doelen in Vlaanderen belast aan 0% erfbelasting, en werd de vriendenerfenis ingevoerd. De hervorming werd gedreven door de perceptie van over-optimalisatie.

Kan ik nog een duolegaat opstellen in Brussel of Wallonië?

Ja, in Brussel en Wallonië kan het duolegaat nog fiscaal interessant zijn, vooral wanneer je iets wil nalaten aan verre familie of vrienden die anders aan hoge tarieven belast worden. De tarieven en regels verschillen per gewest en kunnen wijzigen. Laat je goed adviseren door een notaris die vertrouwd is met de gewestelijke regels.

Moet ik altijd naar de notaris voor een legaat?

Voor een eenvoudig eigenhandig testament (volledig met de hand geschreven, gedateerd, ondertekend) is een notaris niet strikt verplicht. Voor een duolegaat, restlegaat of complexere nalatenschap is de notaris wel sterk aanbevolen. Zo vermijd je vormfouten, onduidelijkheden en onaangename fiscale verrassingen na je overlijden.

Betalen goede doelen erfbelasting op een legaat?

In Vlaanderen betalen erkende goede doelen sinds 1 juli 2021 een tarief van 0% erfbelasting op legaten. In Brussel en Wallonië gelden verlaagde tarieven die per gewest verschillen. Voor vzw’s zonder erkenning kan het tarief anders liggen. Je notaris kan opzoeken welk tarief van toepassing is voor het specifieke goede doel dat jij kiest.

Kan ik mijn testament nog wijzigen na het opstellen?

Ja, je kan je testament op elk moment aanpassen of herroepen, zolang je handelingsbekwaam bent. Bij belangrijke gebeurtenissen (huwelijk, scheiding, geboorte, overlijden van een begunstigde) of wetswijzigingen (zoals de duolegaat-hervorming van 2021) is het slim om je testament opnieuw te bekijken bij de notaris.

Wat als het goede doel het legaat weigert?

Een goed doel kan een legaat weigeren, bijvoorbeeld wanneer de fiscale gevolgen zwaarder wegen dan de opbrengst. Sommige Vlaamse goede doelen aanvaarden om die reden geen duolegaten meer. Neem daarom vooraf contact op met het goede doel om te bespreken of ze jouw legaat kunnen aanvaarden, en pas eventueel je testament aan.

Hoe vind ik een betrouwbare vzw of goed doel?

Zoek op een neutrale gids zoals VZW Gids, waar je vzw’s kan filteren per rubriek (bijvoorbeeld ouderen, jeugd en gezin of cultuur en erfgoed) en per regio. Controleer de statuten in de KBO, lees de jaarrekening, en neem contact op met de organisatie. Zo weet je zeker dat je nalatenschap terechtkomt bij een organisatie die je vertrouwt.

Samenvatting

Nalaten aan een goed doel is een mooie manier om iets blijvends te betekenen, maar de spelregels rond het duolegaat zijn de laatste jaren fundamenteel veranderd. In Vlaanderen levert een klassiek duolegaat sinds 1 juli 2021 geen fiscaal voordeel meer op; direct nalaten aan een erkend goed doel wordt er belast aan 0% erfbelasting. In Brussel en Wallonië kan de techniek nog wel zinvol zijn, maar de regels verschillen en kunnen wijzigen.

Praktische stappen:

1. Bepaal wat je wil nalaten en aan wie (familie, vrienden, goed doel).
2. Kies een betrouwbare vzw of goed doel dat aansluit bij jouw waarden.
3. Maak een afspraak bij een notaris die vertrouwd is met successierecht in jouw gewest.
4. Laat een berekening maken van de netto-effecten voor elke begunstigde.
5. Herbekijk je testament bij belangrijke levensgebeurtenissen of wetswijzigingen.
6. Informeer het goede doel indien mogelijk vooraf, zodat je zeker weet dat je legaat aanvaard wordt.

Op zoek naar een betrouwbaar goed doel of een vzw in jouw buurt? Ontdek het overzicht op VZW Gids, verken vzw’s per rubriek of per regio, en vind een organisatie die aansluit bij wat jij belangrijk vindt. Ben je zelf bestuurder van een vzw en wil je je organisatie zichtbaar maken voor mensen die willen nalaten? Meld je vzw gratis aan. VZW Gids is een neutrale wegwijzer en geeft geen fiscaal of juridisch advies; voor jouw persoonlijke situatie raadpleeg je best een notaris.